WIBOR to wskaźnik referencyjny, który przez lata był powszechnie stosowany jako element oprocentowania kredytów o zmiennej stopie procentowej. Wątpliwości budzi jednak sposób jego obliczania. Sprawdź, na czym polega wskaźnik referencyjny WIBOR i jaki ma wpływ na Twój kredyt.
Co to jest wskaźnik WIBOR?
Wskaźnik referencyjny WIBOR – z ang. Warsaw Interbank Offered Rate – to stawka, po której banki komercyjne udzielają sobie pożyczek na polskim rynku międzybankowym. Jest ustalany w dni robocze i publikowany przez GPW Benchmark S.A.
WIBOR stanowi podstawę ustalania oprocentowania licznych kredytów, w tym gotówkowych i hipotecznych ze zmiennym oprocentowaniem. Obok stałej marży banku wskazanej w umowie jest elementem, który podlega modyfikacjom w toku wykonywania umowy i wpływa na wysokość raty. Co do zasady im wyższy WIBOR, tym wyższe oprocentowanie kredytu hipotecznego czy gotówkowego.
Rodzaje WIBOR
Wskaźnik referencyjny WIBOR występuje w kilku wersjach. Poszczególne rodzaje różnią się okresem, na który banki deklarują gotowość pożyczenia sobie nawzajem pieniędzy.
Główne rodzaje wskaźnika WIBOR to:
- WIBOR ON (Overnight) – z dnia na dzień;
- WIBOR TN (Tomorrow/Next) – od jutra na jeden dzień;
- WIBOR SW (Spot Week) – na tydzień;
- WIBOR 1M – na miesiąc;
- WIBOR 3M – na 3 miesiące;
- WIBOR 6M – na 6 miesięcy;
- WIBOR 9M – na 9 miesięcy;
- WIBOR 1Y – na rok.
Najczęściej spotykane wskaźniki na polskim rynku to wskaźnik WIBOR 3M oraz WIBOR 6M. Ich występowanie w umowach kredytowych oznacza w praktyce, że bank przeprowadza aktualizację oprocentowania kredytów co 3 albo 6 miesięcy na podstawie stawki WIBOR z danego dnia odniesienia.
Jak wylicza się WIBOR?
WIBOR jest obliczany i publikowany przez administratora wskaźnika, którego funkcję pełni GPW Benchmark – spółka zależna Giełdy Papierów Wartościowych w Warszawie. Proces składa się z kilku kroków.
- Panel banków – podstawą procesu jest panel WIBOR, który tworzą największe polskie banki aktywnie uczestniczące w transakcjach na rynku międzybankowym.
- Składanie ofert przez uczestników panelu WIBOR – w dni robocze o 11 banki uczestniczące w panelu podają administratorowi, po jakiej stawce byłyby gotowe udzielić pożyczek innym bankom na określony termin.
- Usunięcie skrajnych wartości – z uzyskanych wyników administrator odrzuca skrajne wartości (najwyższe i najniższe deklaracje) i wylicza z nich średnią arytmetyczną.
- Publikacja wyniku – obliczony w takim procesie wskaźnik referencyjny WIBOR jest publikowany na stronie GPW Benchmark dla poszczególnych dni i okresów.
Jakie znaczenie ma wskaźnik referencyjny WIBOR dla kredytu?
Wskaźnik referencyjny WIBOR ma kluczowe znaczenie dla wysokości oprocentowania kredytów ze zmiennym oprocentowaniem, które są o niego oparte na podstawie umowy. Był najczęściej stosowany do kredytów hipotecznych i gotówkowych.
Znaczenie zmian wysokości WIBOR-u jest tak wysokie dla kredytobiorców, ponieważ wskaźnik to główny element oprocentowania nominalnego kredytu, które najczęściej wyznacza się, sumując stałą marżę banku określoną w umowie oraz WIBOR.
Gdy wskaźnik referencyjny WIBOR rośnie, wzrasta rata kredytu i jego całkowity koszt. Modyfikacji może też ulec harmonogram spłat. Ze względu na wysoką zmienność i brak transparentności wskaźnika trudno planować swój budżet w długim terminie, a w okresach, gdy WIBOR utrzymuje się na wysokim poziomie, zdolność kredytowa może być obniżona.
Zarzuty w stosunku do WIBOR
Mimo że WIBOR był stosowany w umowach kredytowych przez wiele lat, eksperci mają co do niego liczne zarzuty. Podstawowe dotyczą braku rzetelności i transparentności.
Podstawą WIBOR-u nie były wyłącznie faktyczne transakcje rynkowe. To wskaźnik deklaratywny, dlatego do jego obliczenia banki nie zawsze podawały rzeczywiste stawki, po których pożyczyły pieniądze innym bankom, a często jedynie deklaracje. Mimo że w wielu przypadkach do zawarcia transakcji po podanej stawce nigdy nie doszło, miała ona wpływ na oprocentowanie dziesiątek tysięcy kredytów. Wartość WIBOR nie odzwierciedla rzetelnie realnych warunków rynkowych.
Wskaźnik referencyjny WIBOR ustalają w praktyce największe banki w Polsce. Tym samym można mówić o występowaniu konfliktu interesów – bank udzielający kredyt ma sposobność, aby manipulować wysokością wskaźnika, a co za tym idzie – zwiększać swój zysk. Takie uregulowanie WIBOR-u godzi w równowagę stron umowy i jest sprzeczne z zasadami obowiązującymi na rynku finansowym.
Dodatkowo instytucje finansowe nie dopełniły obowiązków informacyjnych w stosunku do konsumentów. Wielu kredytobiorców nie wiedziało, że wysokość oprocentowania – a co za tym idzie rat kredytu – została uzależniona od WIBOR-u. Klienci banków nie mieli też informacji o sposobie jego ustalania – z tego powodu nie mogli zweryfikować poprawności procesu.
Likwidacja WIBOR – nowy wskaźnik WIRON
Wątpliwości związane z WIBOR-em doprowadziły do podjęcia decyzji o stopniowym zastąpieniu go przez WIRON (Warsaw Interest Rate Overnight). Czynności w sprawie podjęła Narodowa Grupa Robocza pod koniec 2022 roku. Proces wspierał m.in. Narodowy Bank Polski, Komisja Nadzoru Finansowego czy Ministerstwo Finansów. WIRON ma całkowicie zastąpić WIBOR do końca 2027 roku.
Nowy wskaźnik referencyjny będzie bardziej transparentny i spełni wymogi unijne, a jednocześnie może okazać się tańszy dla kredytobiorców. To, czy tak będzie w rzeczywistości, zależy jednak od zapisów konkretnej umowy. Wysokość rat zależy w końcu także od marży banku, a do tego instytucje mogą dodawać do WIRON-u spread korygujący, który może podwyższyć realne koszty zobowiązania.
Jakie działania można podjąć w sprawie WIBOR?
Jeśli spłacasz kredyt z oprocentowaniem zmiennym oparty o WIBOR, nie musisz czekać do likwidacji wskaźnika. Masz prawo podważyć rosnący WIBOR w zakresie swojego kredytu gotówkowego czy hipotecznego. Przeprowadź bezpłatną analizę umowy w naszej Kancelarii i sprawdź, jakie działania najlepiej podjąć w Twojej sprawie.
Na podstawie przepisów możesz ubiegać się m.in. o usunięcie WIBOR-u z umowy, zmianę warunków kredytu i wskaźnika referencyjnego na WIRON, a nawet unieważnienie swojego kredytu. Zakwestionowanie na drodze sądowej nieuczciwych zapisów to szansa na znaczne oszczędności i poprawę swojej sytuacji finansowej obciążonej przez skutki podniesienia stóp procentowych i manipulacji wskaźnikiem referencyjnym WIBOR na przestrzeni lat.
