Koszt kredytów zależy przede wszystkim od oprocentowania. Jeśli jest zmienne, jego ustalanie opiera się często o wskaźniki referencyjne. Jednym z popularniejszych w przypadku kredytów hipotecznych i gotówkowych zaciąganych w polskich bankach jest WIBOR. Wątpliwości budzi jednak sposób jego ustalania. Wyjaśniamy, czy WIBOR jest zgodny z prawem i jakie działania możesz podjąć, jeśli znalazł się w Twojej umowie kredytu.
Co to jest WIBOR?
WIBOR – z ang. Warsaw Interbank Offered Rate – jest referencyjną wysokością oprocentowania, po jakiej polskie banki udzielają sobie nawzajem pożyczek na rynku międzybankowym. Stosuje się go do ustalania oprocentowania kredytów w przypadku wielu produktów znajdujących się w ofercie krajowych instytucji finansowych, w tym gotówkowych i hipotecznych o zmiennym oprocentowaniu. Jeśli znajduje się w Twojej umowie, oprocentowanie oblicza się co do zasady jako sumę WIBOR i marży banku.
WIBOR nie stanowi pojedynczego wskaźnika. Pojęcie obejmuje kilka rodzajów stóp procentowych, które różnią się okresem, na jaki banki deklarują chęć pożyczenia pieniędzy. W praktyce najczęściej używane są wskaźniki WIBOR 3M i 6M aktualizowane odpowiednio co 3 i 6 miesięcy. Inne rodzaje WIBOR, z którymi można się spotkać na rynku, to:
- WIBOR ON (overnight) – okres pożyczki to jeden dzień;
- WIBOR TN (Tomorrow/Next) – od jutra na jeden dzień;
- WIBOR SW (Spot Week) – jeden tydzień;
- WIBOR 1M – jeden miesiąc;
- WIBOR 1Y – jeden rok.
Jak przebiega proces ustalania wskaźnika WIBOR?
WIBOR jest ustalany przez GPW Benchmark S.A., czyli spółkę zależną Giełdy Papierów Wartościowych w Warszawie. Podmiot nadzoruje Komisja Nadzoru Finansowego. Metoda wyznaczania wskaźnika WIBOR obejmuje kilka kroków.
Na ustalanie wskaźnika WIBOR kluczowy wpływ mają polskie banki, które tworzą panel instytucji. Tylko podmioty, które spełnią określone kryteria, mogą wziąć w nim udział (pod uwagę brana jest między innymi wielkość aktywów czy poziom aktywności na rynku pieniężnym). Paneliści we wszystkie dni robocze do godziny 11 oświadczają, po jakiej stopie byłyby gotowe udzielić pożyczki innym bankom na różne okresy (np. miesiąc czy rok). Warto wiedzieć, że w przeszłości często były to jedynie deklaracje – w rzeczywistości nie dochodziło do zawarcia transakcji.
GPW Benchmark zbiera informacje nt. wysokości stóp od wszystkich uczestników panelu i odrzuca wartości skrajne. Następnie oblicza średnią arytmetyczną z pozostałych wartości i ustala wskaźniki dla poszczególnych terminów. Po zakończeniu procesu publikuje wysokość WIBOR około godziny 11.30.
Wskaźnik WIBOR – dlaczego jest nieuczciwy?
Eksperci od wielu lat zarzucają wskaźnikowi WIBOR, że jest nieuczciwy. Wszystko dlatego, że banki zachowały wpływ na jego wysokość.
Wskaźnik na przestrzeni lat opierał się głównie na deklaracjach, a nie realnie zawartych transakcjach. Z tego powodu istnieje ryzyko, że instytucje finansowe mogą nim manipulować w celu zapewnienia sobie dodatkowego zysku.
Proces ustalania wskaźnika WIBOR musi być zgodny z prawem unijnym, przejrzysty i oparty na rygorystycznych zasadach. Wątpliwości budzi jednak zaangażowanie w jego przebieg strony umowy kredytu. Podczas gdy kredytobiorcy nie mają żadnego wpływu na ustalanie WIBOR, a jednocześnie to oni cierpią na skutkach wzrostu wskaźnika, bank może podejmować działania, które doprowadzą do wzrostu oprocentowania kredytów, a co za tym idzie – swoich korzyści finansowych.
Czy WIBOR jest zgodny z prawem?
WIBOR – podobnie jak inne kluczowe wskaźniki referencyjne – podlega unijnemu rozporządzeniu BMR (Rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady UE nr 2016/1011 w sprawie wskaźników referencyjnych wykorzystywanych w instrumentach finansowych i umowach finansowych). Na jego podstawie wskaźnik referencyjny WIBOR ma spełniać szereg wymogów, które zapewnią, że będzie przejrzysty, rzetelny i bezpieczny.
WIBOR musi mieć administratora wskaźnika tj. instytucję, która jest odpowiedzialna za jego obliczanie i publikowanie oraz zapewnienie, że będzie zgodny z prawem. Podmiot musi publicznie przekazać informację co do metody wyznaczania wskaźnika. Preferowane jest opieranie obliczeń na rzeczywistych danych transakcyjnych, a nie tylko deklaracjach. WIBOR powinien być stosowany tylko do tych produktów, do których jest adekwatny. Wskaźnik referencyjny powinien być nadzorowany przez regulatora, a administrator ma dysponować procedurami w razie zaistnienia sytuacji nadzwyczajnych.
Zgodność wskaźnika WIBOR z wymogami wynikającymi z rozporządzenia BMR budzi poważne wątpliwości ekspertów. Główne zarzuty dotyczą braku przejrzystości i rzetelności WIBOR-u. Przez wiele lat banki realizowały swój obowiązek wobec administratora poprzez przekazywanie deklaracji, a nie danych o rzeczywistych transakcjach. Z tego powodu WIBOR nie odzwierciedlał rzeczywistych warunków rynkowych.
Istotne znaczenie przy ocenie zgodności WIBOR-u z prawem ma kwestia obowiązków informacyjnych wobec klientów. Umowy kredytowe zawierały często w swojej treści zapisy wiążące poziom zadłużenia z WIBOR-em. Treść takich klauzul była niejasna. Do tego dochodzi brak bezpośredniego przekazania informacji nt. ryzyka.
Wykazanie w sprawie nieuczciwych warunków umowy kredytowej może prowadzić do zastąpienia WIBOR-u wskaźnikiem zgodnym z prawem (wskaźnik rynkowy) i nałożenia na bank obowiązku przeprowadzenia rozliczeń.
Czy warto wejść w spór o WIBOR z bankiem?
Konsumenci, którzy zaciągnęli kredyt oparty o WIBOR, mogą podważyć postanowienia w swoich umowach i walczyć o usunięcie wskaźnika referencyjnego z ich treści, tak aby oprocentowanie kredytu było obliczane w sposób prawidłowy, zgodny z treścią rozporządzenia BMR i przepisów krajowych. Mimo że nie da się zagwarantować, jak zakończy się spór z bankiem dotyczący konkretnej umowy, w ostatnim czasie wzrasta liczba takich postępowań w polskich sądach. W przyszłości sprawy dotyczące WIBOR mogą osiągnąć popularność podobną do spraw frankowych.
Już dzisiaj sądy krajowe i TSUE opowiadają się za koniecznością zapewnienia wysokiego poziomu ochrony konsumentów w sporach z bankami. Jako przykład można wskazać np. opinię Rzecznika Generalnego Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 11 września 2025 r., w której potwierdzono, że klauzule oparte o wskaźnik WIBOR mogą być poddawane ocenie pod kątem nieuczciwości, bo nie wynikają bezpośrednio z obowiązujących przepisów. Mimo że opinia poprzedza wyrok TSUE, to stanowi ważną informację co do potencjalnych konsekwencji stosowania nieuczciwego wskaźnika referencyjnego w umowach zawieranych z konsumentami.
Przed podjęciem decyzji co do podjęcia konkretnych działań przeciwko bankowi, warto przeprowadzić analizę swojej umowy kredytu. Zajmiemy się weryfikacją jej postanowień i wskażemy, czy istnieją podstawy do pozwania banku. Jeśli zdecydujesz się wejść w spór z bankiem, będziemy reprezentować Cię w procesie, walcząc o korzystne rozstrzygnięcie.
