Grudzień 2023 roku okazał się wyjątkowo łaskawy dla osób posiadających kredyty powiązane z kursem franka szwajcarskiego. Po niezwykle udanym dla kredytobiorców orzeczeniu z 7 grudnia, przyszedł czas na rozstrzygnięcie kolejnej fundamentalnej kwestii. Frankowicze z niecierpliwością wyczekiwali decyzji Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, która miała ostatecznie uporządkować zasady dotyczące przedawnienia roszczeń finansowych – zarówno po stronie konsumentów, jak i samych instytucji bankowych.
Ogłoszony werdykt bezsprzecznie udowodnił, że europejski wymiar sprawiedliwości konsekwentnie chroni prawa konsumentów. Stanowi on zarazem potężny krok naprzód dla wszystkich tych, którzy przed sądami powszechnymi domagają się unieważnienia swoich toksycznych umów kredytowych.
Tło sporu, czyli historia kredytu w Getin Noble Bank S.A.
Opisywana sprawa, nad którą pochylił się unijny trybunał, bezpośrednio dotyczyła umowy kredytowej w CHF zawartej pierwotnie z Getin Noble Bank S.A. Pytania prejudycjalne trafiły do Luksemburga w wyniku batalii prawnej toczonej między kredytobiorcami a syndykiem masy upadłości tego banku. Przedmiotem sporu było żądanie zwrotu całości kapitału wpłaconego przez klientów na poczet kredytu hipotecznego. Umowa ta została wcześniej uznana za nieważną z uwagi na obecność niedozwolonych, abuzywnych klauzul umownych.
Historia tego konkretnego zobowiązania sięga września 2007 roku. To wtedy kredytobiorcy podpisali umowę kredytu hipotecznego. Formalnie był on denominowany w walucie polskiej, lecz w praktyce indeksowano go do franka szwajcarskiego. Mechanizm ten działał w ten sposób, że wypłacona w PLN kwota została przeliczona na CHF według kursu kupna waluty, który bank jednostronnie ustalał w swojej wewnętrznej tabeli kursowej. Następnie klienci musieli co miesiąc spłacać raty w złotówkach, stanowiące równowartość kwoty określonej w CHF.
W 2017 roku konsumenci zdecydowali się na złożenie oficjalnej reklamacji. Wskazali w niej na nieuczciwy charakter przeliczeń i zażądali zwrotu środków. Bank odrzucił te roszczenia, co zmusiło kredytobiorców do wejścia na drogę sądową. Pod koniec 2021 roku Sąd Okręgowy wydał wyrok częściowy stwierdzający nieważność umowy. Kluczowym problemem pozostało jednak ustalenie momentu, od którego biegnie termin przedawnienia roszczeń banku.
Kiedy przedawniają się roszczenia banku?
Kredytobiorcy stali na stanowisku, że czas na dochodzenie roszczeń przez bank zaczął upływać w 2017 roku – od dnia doręczenia reklamacji lub pozwu – co oznaczałoby przedawnienie w roku 2020. Z kolei pełnomocnicy banku twierdzili, że bieg tego terminu w ogóle się nie rozpoczął. Ich zdaniem początek przedawnienia mógł nastąpić dopiero z chwilą wydania prawomocnego wyroku sądu.
Polski sąd dostrzegł rażącą dysproporcję w traktowaniu obu stron umowy. Dotychczasowe orzecznictwo w kraju nie dawało jasnej odpowiedzi na to pytanie, a krajowe przepisy budziły wątpliwości pod kątem ich zgodności z unijną dyrektywą 93/13. Z tego powodu warszawski Sąd Okręgowy skierował pytania do TSUE.
Kluczowe wnioski z wyroku TSUE
Analizując tę sprawę, Trybunał uznał, że dotychczasowa asymetria terminów narusza unijne standardy ochrony konsumenckiej. W oficjalnym orzeczeniu jednoznacznie wskazano, jak należy interpretować przepisy dyrektywy 93/13/EWG w połączeniu z zasadą skuteczności:
- Koniec z uprzywilejowaną pozycją banków: Niedopuszczalna jest interpretacja, w której przedawnienie roszczeń banku rusza dopiero w momencie trwałej bezskuteczności umowy, podczas gdy konsumenta ogranicza moment, w którym dowiedział się o nieuczciwych zapisach.
- Brak obowiązku edukacyjnego: Przedsiębiorca nie musi weryfikować, czy konsument ma pełną wiedzę o skutkach prawnych eliminacji klauzul abuzywnych.
- Koniec z prawem zatrzymania: Banki nie mogą blokować zwrotu pieniędzy poprzez tzw. zarzut zatrzymania, jeśli pozbawia to kredytobiorcę prawa do otrzymania ustawowych odsetek za opóźnienie.
Co ten wyrok oznacza dla klientów kancelarii?
Warto głośno powtórzyć, że 14 grudnia TSUE wydał kolejny ważny dla frankowiczów wyrok, który rewolucjonizuje dotychczasową praktykę procesową w Polsce. Pozbawia on banki możliwości stosowania sprytnych wybiegów procesowych, takich jak zarzut zatrzymania. Dzięki temu rozliczenie stron po unieważnieniu umowy frankowej staje się o wiele prostsze i może opierać się na instytucji potrącenia wzajemnych roszczeń.
Dla sędziów w całej Polsce to jasny sygnał kończący wieloletnie debaty nad tym, czy roszczenia konsumentów mogą przedawniać się szybciej niż roszczenia przedsiębiorców. Wyrok ten realnie skraca czas trwania postępowań sądowych i ułatwia uzyskanie pełnej kompensaty. Unijny trybunał po raz kolejny przypomniał, że nadrzędnym celem europejskiego prawa jest zapewnienie maksymalnej i bezkompromisowej ochrony konsumentom w starciu z silniejszym podmiotem rynku finansowego. Jako kancelaria radcy prawnego z sukcesami prowadząca spory frankowe, z pełnym optymizmem wdrażamy te wnioski do strategii procesowych naszych klientów.
